برگِ برندۀ جنگها
«عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ (صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ) قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) الدُّعَاءُ سِلَاحُ الْمُؤْمِنِ وَ عِمَادُ الدِّينِ وَ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ فَعَلَيْكُمْ بِالدُّعَاءِ وَ أَخْلِصُوا النِّيَّة» (صحيفة الإمام الرضا عليه السلام, جلد۱ ,صفحه۶۵؛ الکافي,جلد۲, صفحه۴۶۸ با اندکی تلخیص)
از امام رضا (ع) و به واسطۀ پدرانشان (صلوات الله علیهم) نقل شده که رسول خدا (صلی الله علیه) فرمودند: «دعا سلاح مومن و ستون دین و نور آسمانها و زمین است. پس بر شما لازم است که دعا کنید و نیت را خالص گردانید.»
امروزه مدعیانِ قدرتِ نظامی، برای قدرتنمایی از کلیدواژۀ «سلاحِ سرّی» زیاد بهره میبرند. این برای آن است که دشمنشان در مقابله با آن شگفتزده شود و نقشۀ قبلی نداشته باشد. اما سلاحهای قدرتمند و «اسرارآمیز» اینگونه نیستند؛ اگر سلاحی ابَرقدرت بود و سازندۀ آن از قدرتش اطمینان داشت، آن را مخفی نخواهد کرد، مثل بمب هستهای.
دعا هم از جنس سلاحهای «سرّی» نیست و «اسرارآمیز» است. این سلاح آنقدر قدرتمند است که همه آن را میشناسند. از همین روست که در روایاتِ ما گفته شده دعا از تیغِ آهنین برّندهتر است. اصلا این دعاست که برگِ برندۀ پیروزی است و اهل بیت (علیهم السلام) سلاحِ نجات از دشمن را دعا معرفی کردهاند. عالمانِ عالم غیب (صلوات الله علیهم اجمعین) به ما خبر دادهاند که دعا فقط برای تهاجم نیست، که سپر مقابله نیز همین دعاست. ویژگی این سلاح «اسرارآمیز» آن است که وجدان هر کسی در هر مقامی، آن را به رسمیت میشناسد. حتی کفار در تنازعات جاهلیت همدیگر را به دعا کردن در ماه رجب تهدید میکردند! مخاطبِ تمام ادعیه در قرآن، به زاویهای دیگر از این حقیقت پرداخته است و اقرارِ کافران مبنی بر «پناه بردن به خدا در آخرین لحظۀ امید» را حجت بر بطلانِ فکر خداناباوران دانسته است. (انعام: ۴۰ و ۴۲؛ ۶۳ و ۶۴) خدای متعال در اشارهای دیگر دربارۀ مؤمنین فرموده: آنها در اوقات مختلف لب به دعا گشودهاند (انعام: ۵۲ و کهف: ۲۸) و در جایی دیگر بهشتیان رابه اهل دعا بودن توصیف نموده است. (طور: ۲۸) دعایی که گاهی از روی ترس است و گاهی از روی امید به جایزه (سجده: ۱۶) حتی انبیاء که سلسلهجنبانِ سیرِ الی الله هستند، همگی اهل دعا بودهاند و این ویژگی را خدای متعال برجسته نموده است؛ یعنی در قرآن، آن هم به شکلی خاص، چندین بار نامشان را ذکر کرده و «اهل دعا بودن» را مدال فخرِ آنان شمرده است، مثل معلمی که وقتی میخواهد از شاگردِ ممتازش نام ببرد یا سبب موفقیت او را ذکر کند، آن ویژگیِ اثرگذار و شاخص را بیان میکند! از شیخالانبیاء گرفته تا موسی کلیم الله که هر کدام در کَربِ عظیمشان از دعا بهره گرفتند و سببِ گشایش کارشان در نبرد با طعنههای پیاپی و فرعونِ بیرحم، دعا بود. از ابَرمنادیِ توحید، ابراهیمِ خلیل گرفته که «اوّاه» یا همان «بسیار دعاکننده» لقب گرفته تا کوهِ صبر، ایوب نبی -صلوات الله علیهم اجمعین- همه و همه اهل دعا بودنشان در نظرِ باریتعالی جلوهگر شده و خالق یکتا از بین صفات عالیِ آنها، این ویژگی را قابل توجه شمرده است. (یونس: ۸۹، صافات: ۱۱۵ ابراهیم: ۳۹، بقره: ۱۲۶ و ۱۲۷، انبیاء: ۷۶ و ۸۳، صافات: ۷۶)
اصلا خدا به این مقدار راضی نشده و برای این دُرّ گرانبها نمایشگاهی به وسعت تاریخ به راه انداخته و قدم قدم هر فرد را تا دستیابی به مقامِ تضرع همراهی نموده است؛ چنانچه در آیۀ ۴۲ سوره انعام فرموده: «وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَى أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَأَخَذْنَاهُمْ بِالْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَتَضَرَّعُونَ» و در آیۀ ۹۴ سورۀ اعراف تاکید کرده: «وَ مَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَبِيٍّ إِلَّا أَخَذْنَا أَهْلَهَا بِالْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ»
نتیجه آنکه هرچه در آسمان و زمین است، هریک به زبانی او را میخواند و دستِ نیاز به سوی او گشوده است. (رحمن: ۲۹) آری در بین مخلوقات مفلوک، ستمگرانی پیدا میشوند که روی از او برتابند اما نتیجۀ کارشان چه خواهد شد وقتی إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ؟! (بقره: ۱۵۶) وقتی ملکوت آسمان و زمین، جنود آسمان و زمین، کلیدهای آسمان و زمین و خزائن آسمان و زمین دست اوست؟! پس غیر او محکوم به ذلت و نیستیاند.
البته باید دانست رمز موفقیتِ این سلاح در «زمانِ استفاده از آن» و «میزانِ دل سپردن به آن» و «رعایت آداب دعا» است و «نباید کار از کار بگذرد». این سلاحِ ویژه «باید با گوشت و پوست و استخوانِ دعاکننده درآمیزد» و «آنگونه نیست که هر کسی، با هر شیوهای و در هر زمانی ماشهای بچکاند و سلاح دعا کارساز شود.» دعای کارساز نتیجۀ پلهپله روی نمودن به خداست که در نهایت اثربخش است. اثربخش است، به آن میزان و در آن زمان که خدای یکتا بخواهد.