صدایم را نمیخواهی؟
أَرْوِي عَنِ اَلْعَالِمِ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) أَنَّهُ قَالَ: لِكُلِّ دَاءٍ دَوَاءٌ سَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ لِكُلِّ دَاءٍ دُعَاءٌ فَإِذَا أُلْهِمَ اَلْعَلِيلُ اَلدُّعَاءَ فَقَدْ أُذِنَ فِي شِفَائِهِ ثُمَّ قَالَ لِيَ اَلْعَالِمُ (عَلَيْهِ السَّلاَمُ) اَلدُّعَاءُ أَفْضَلُ مِنْ قِرَاءَةِ اَلْقُرْآنِ وَ إِنَّ اَللَّهَ يُؤَخِّرُ إِجَابَةَ اَلْمُؤْمِنِ شَوْقاً إِلَى دُعَائِهِ وَ يَقُولُ صَوْتٌ أُحِبُّ أَنْ أَسْمَعَهُ وَ يُعَجِّلُ إِجَابَةَ دُعَاءِ اَلْمُنَافِقِ وَ يَقُولُ صَوْتٌ أَكْرَهُ سَمَاعَهُ. (الفقه المنسوب إلی الإمام الرضا (علیه السلام)، ج ۱، ص ۳۴۵ با اندکی تلخیص)
از عالم آل محمد، حضرت علی بن موسی الرضا (علیه آلاف التحیه و الثناء) نقل شده:«برای هر دردی دوایی هست.» راوی میگوید: از این دوا سوال کردم، حضرت فرمودند:«برای هر دردی دعایی هست؛ پس هر زمان به شخص بیمار الهام شد که دعا کند، پس اذن شفایش به او داده شده است.» سپس فرمودند:«دعا کردن بر قرائت قرآن برتری دارد. و فرمود:«خدای متعال [گاهی] اجابت مومن را به شوق شنیدن بیشتر دعایش به عقاب میاندازد و میگوید: این صدایی است که دوست دارم بشنومش و [گاهی] دعای منافق را زودتر مستجاب میکند و میگوید این صدایی است که از شنیدنش بیزارم.»
ما را که از کودکی در زمرۀ مسلمانان خواندهاند، ملزم شدهایم که هرروز لااقل ده مرتبه الله- جلّ و علی- را با صدای رسا، بزرگتر از هر وصف شدنی بدانیم و اگر سر باززنیم از این شعار با عظمت، نماز روزانهمان آغاز نمیشود. در رکوع و سجده نیز معمولا تسبیح خدای عظیم و اعلی را گوییم که مجموعشان در هر روز ۵۱ مرتبه خواهد شد؛ یعنی مدام تکرار کنیم که او منزه است از هر عیب و نقصی. از تسبیحات اربعه و تسبحات حضرت زهرا (سلام الله علیها) بگذریم که رقمها سر به فلک خواهد کشید. اما خودمانیم، چقدر خدا را بزرگ میدانیم و چقدر دست او را باز میبینیم؟! آیا برای هر دردی، مناجات با او را دوا میبینیم یا نه؟! واقعا اعتماد به او داریم یا هر وقت کاری از دستمان بر نمیآمد، برای تشفّیِ خاطر دعا میکنیم تا کاری کرده باشیم؟! گاهی تهِ دلمان او را منزَّه از نادانی یا ناتوانی نمیبینیم، دعا میکنیم تا یادی کرده باشیم از رفیق قدیمیمان و درددلی کنیم با او در سختی اوضاعمان، والّا کجا به تضرع درِ خانه او آمدیم؟! یا اگر در خوشی دعایی کنیم، به رسم ادب است والا هیچ احتمال نمیدهیم که هر چه نعمت داریم، به لحظهای به باد خواهد رفت، دعایمان هم تشریفات است.
امام مهربانیها به ما آموخت که دعا، اکسیر درمان امراض است. سرآغاز شفای مؤمنین، دعا است و نه دستگاه کارتخوانِ دواخانه.
او به ما فرمود خدای حکیم خریدار خواستۀ قلب مومن از این دیرِ خرابآباد است و بیان آن به زبان الکن بنده را به تکرار کلام ملکوتی خود ترجیح میدهد، گرچه آن گوهر نورانی خود شفای قلوب است.
او آنقدر مشتاق صدای مؤمن است که گاهی حاجتش را دیر میدهد تا بیشتر با او اُنس بگیرد. این همنشینی برای آنهایی است که از معشوق غافل شدهاند و تنبّه لازمند؛ یا برای آنانی است برای ارتقاء درجه به خلوت بیشتری با بزرگ عالم محتاجند. هر لحظۀ این اُنس، فوقِ هر حاجتی است که در ذهنها خطور کند؛ پس تأخیر در اجابت مؤمن فقط سود است از برای خود او. ای جانم به این دریای لطافت! حقا که از خدای امام رئوف جز این انتظاری نیست.
اما سوالی هست که شاگردانِ علمِ رضوی را آشفته میسازد: چگونه است که خالق یکتا خریدار این است که دست بندگان بر آستانش بلند شوند و درعینِحال خیلی از آنها را اصلا اجابت نمیکند، حتی به زیر قُبۀ سیدالشهدا؟ چرا جای دور برویم، مگر چهل سال نخواستیم که از عمر ما کم شود و سایۀ عزیزِ رهبرمان مستدام گردد؟ مگر عمری ظهور حجتش را با بندبندِ وجودمان تمنا نکردیم و نکردند؟ کجاست آن همه اقبال به تمنای بندگان؟ مگر سلطنت او چونان ظالمان دنیای است که دستِ نیازِ بندگان را طلب میکنند و دستِ خالی پس زدن را لذتی برای خود قرار میدهند؟
پاسخش در حکمت خدای عزیز نهفته است؛ گاهی گمان میبریم خِیرِ ما در خواستۀ ماست، حالآنکه نیست (سورۀ مبارکۀ بقره: آیۀ ۲۶۶؛ نهجالبلاغه، صبحی صالح: ص۳۹۹)، گاهی خِیرِ ما در آن هست اما گمان میبریم اجابت فوریاش بهتر است، که نیست! و زمانِ اجابت اصلا یادمان میرود که پاسخ درخواستمان داده شد! و هزارویک «هستِ» خیالی و «نیستِ» واقعیِ دیگر.
بااینحال او میداند و میتواند به موقعْ خِیرِ واقعی را نصیب بنده کند، میتواند بلایی از بنده در همین دنیا رفع یا حتی در قیامت جبران نماید و همهوهمه به فرمودۀ صاحبِ زبورِ آل محمد (صلی الله علیهم اجمعین) اجابتِ همان دعایی است که به غلط گمان بردیم بیفایده است. (تحف العقول: ص۲۸0)
پس ای برادرِ جانی دعا اثر دارد/ «بخوان دعای فرج را که بال و پر دارد»
پینوشت:
- بیت آخر متن با تضمین از مصرعی از محمدجواد غفورزاده: «بخوان دعای فرج را، دعا اثر دارد
دعا کبوتر عشق است، بال و پر دارد»